AmakuruInyamaswaUburezi

Musanze: RAWO iri guteza imbere Humane Education mu gutegura ejo hazaza h’abana binyuze mu kubigisha kubungabunga inyamaswa n’ibidukikije

Mu Karere ka Musanze, mu bigo 8 biherereye mu gice cyegereye Pariki y’Igihugu y’Ibirunga, hakomeje ibikorwa bifite intego ndende yo kubaka ejo hazaza h’abana binyuze mu burezi bufite ireme n’indangagaciro zo kubungabunga ibidukikije n’inyamaswa.

Umuryango Rwanda Animal Welfare Organization (RAWO), kuri uyu wa Gatatu tariki ya 1 Mata 2026, watanze amahugurwa (workshop) yitabiriwe n’abayobozi 20 baturutse muri ibi bigo by’amashuri, hagamijwe guteza imbere Humane Education, ni ukuvuga uburezi bushingiye ku mpuhwe, kubaha, no kwita ku bidukikije n’ibinyabuzima.

👉KANDA HANO USOME INDI NKURU YBANJE1

Aya mahugurwa yari agamije gufasha abanyeshuri bo mu mashuri abanza gukura bafite indangagaciro zirimo impuhwe (compassion), kubahana (respect), kwishyira mu mwanya w’abandi (empathy), n’ubugwaneza (kindness), cyane cyane ku nyamaswa n’ibidukikije, hagamijwe kubaka urubyiruko ruzavamo abayobozi beza bazagira uruhare mu guhindura Isi ikaba nziza kurushaho.

RAWO ni umuryango wita ku burenganzira n’imibereho myiza y’inyamaswa, ariko ibikorwa byawo birenze aho gusa kuko unagira uruhare rukomeye mu guteza imbere uburezi bw’abana, cyane cyane abatuye mu bice bikikije ahari inyamaswa z’agasozi.

Uyu muryango washinze amatsinda (clubs) yo kubungabunga inyamaswa n’ibidukikije mu bigo 8 ari byo Kamwumba, Muhe, Nyabitsinde, Bisate, Kabara, Kampanga, Rushubi na Kabwende, buri club ikaba igizwe n’abana bari hagati ya 30 na 50 bigishwa ubumenyi n’indangagaciro zibafasha kuba abarinzi b’ibidukikije.

Abitabiriye aya mahugurwa bagaragaje ko aya matsinda yagize uruhare runini mu gufasha abanyeshuri gusobanukirwa akamaro k’urusobe rw’ibinyabuzima (ecosystem), no kumenya uburyo bwo kubungabunga inyamaswa haba izororerwa mu ngo ndetse n’iziba mu gasozi. Ibi bituma abana bubaha ubuzima bw’inyamaswa, bakamenya ko nazo zifite uburenganzira bwo kubaho neza.

Muhawenayo Juvenal, umurezi kuri GS Kabara yo mu Kagari ka Ninda mu Murenge wa Nyange, yavuze ko aya matsinda yahinduye imyigire y’abana.

👉INDI NKURU YA2

Agira ati: “Amatsinda yashinzwe mu mashuri yacu yafashije abana gukunda kwiga, kuko bungukiramo ubumenyi butandukanye burimo kuvuga Icyongereza, kubana neza n’abandi no gusobanukirwa ibidukikije. Ibi byagabanyije ikibazo cy’abana bataga ishuri.”

Yakomeje ati: “Iyo twigisha abana kugira impuhwe, bidufasha no kubatoza imyitwarire myiza. Umwana wamenye ko inyamaswa ifite ubuzima kandi ikwiye kubaho neza, ntashobora kugirira nabi mugenzi we. Binabafasha kuva mu myumvire ya kera yashishikarizaga kwica inyamaswa bitewe n’imigenzo n’imiziro.”

Kubungabunga inyamaswa bifite uruhare rukomeye ku bukungu bw’u Rwanda, cyane cyane mu Ntara y’Amajyaruguru aho ubukerarugendo bushingiye ku nyamaswa nk’ingagi bukurura abashyitsi benshi baturutse hirya no hino ku Isi. Iyo abana bato bigishijwe kubungabunga inyamaswa, bakura bafite ubumenyi n’urukundo bizabafasha kuzibyaza umusaruro mu buryo burambye.

Stella Fideline Niyonkuru, ufatanya na RAWO mu gutanga inyigisho mu mashuri no mu midugudu (Facilitator), yavuze ko aya matsinda afasha abana no mu kwiga ururimi rw’Icyongereza.

Ati: “Turashaka ko aba bana bazavamo abantu basobanukiwe agaciro k’inyamaswa kandi bashobora kuganira n’abakerarugendo, bityo bikabafasha mu buzima bwabo bw’ejo hazaza.”
Yakomeje ati: “Twigisha abana kwita ku nyamaswa neza no kubana nazo mu buryo bwiza, tunabigisha ihame rya ‘One Health’ risobanura isano iri hagati y’ubuzima bw’abantu, inyamaswa n’ibidukikije. Mu myaka itatu iri imbere turifuza ko ibibazo byo kutamenya Icyongereza no kutigirira icyizere bizaba byagabanutse cyane.”

Inyamaswa zigira uruhare rukomeye mu kubungabunga uburinganire bw’urusobe rw’ibinyabuzima, kuko iyo zibungabunzwe neza bituma habaho umutekano w’ibidukikije, bigafasha kugabanya ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe no guteza imbere ubuhinzi n’ubukerarugendo.

Mu mwaka wa 2023, umuryango World Animal Protection watangaje uyu: “kurengera inyamaswa si ukuzifasha gusa, ahubwo ni no kurengera ubuzima bw’abantu n’Isi muri rusange.” naho muri 2022, United Nations Environment Programme (UNEP) yo yagaragaje ko “urusobe rw’ibinyabuzima rufite agaciro kanini ku bukungu n’imibereho y’abantu, kandi kubungabunga inyamaswa ari ingenzi mu gukomeza kubaho kwarwo.”

👉INKURU YA3

Abana bitabira aya matsinda bagaragaza impinduka zikomeye mu myigire yabo, kuko uretse ubumenyi bunguka baniga indangagaciro zituma bakunda ishuri bagahinduka abana bafite icyerekezo, bigafasha kugabanya ikibazo cy’abata ishuri cyari cyiganje mu bice byegereye Pariki y’Ibirunga aho bamwe bashorwaga mu mirimo yo mu rugo.

Dusabumuremyi Innocent,Umukozi w’Akarere ka Musanze ushinzwe uburezi yashimye uruhare rwa RAWO, agira ati: “Ibikorwa biri gukorwa ni ingenzi cyane kuko bifasha abana gusobanukirwa byinshi no kugira inyota yo kwiga. Tuzakomeza gushyigikira iyi gahunda no gushishikariza abana kuyitabira.”

Yakomeje ati: “Mu ntangiriro twabonaga RAWO ari igikorwa gito, ariko ubu tumaze kubona ko igira uruhare rukomeye mu kuzamura ireme ry’uburezi no kubungabunga inyamaswa, bityo natwe nk’Akarere tuzakomeza gufatanya na yo.”

Umuyobozi wa RAWO, Dr Masengesho Jean Claude, yavuze ko uyu mushinga ugamije guhindura imyumvire y’abana no kubafasha gukunda ishuri.

Ati: “Twashinze aya matsinda mu mashuri kugira ngo abe umuyoboro utuma abana bakunda ishuri, cyane ko twagaragarijwe ko ikibazo cya ‘dropout’ gihari. Club izaba nk’imbarutso ituma uburezi n’uburere bitera imbere.”

Yongeyeho ko RAWO yatangiye mu 2021, ikaba yaribanze ku guhugura aborozi uburyo bwo kwita ku matungo, kurwanya imbwa z’inzererezi no gukora ubuvugizi ku burenganzira bw’inyamaswa.

Yanavuze ko gufata neza inyamaswa, by’umwihariko imbwa, bigomba gushingira ku mahame atanu mpuzamahanga arimo kuyaha ibyo kurya n’ibyo kunywa, kuyaha aho kuba heza, kutayakubita, kuyavuza no kuyareka akabaho mu bwisanzure. Yagaragaje ko imbwa ari itungo rikundwa cyane n’abana, ari na yo mpamvu bahereye ku bana bato mu kubigisha uko bayitaho neza kugira ngo bakure bafite umuco wo kuyubaha.

Ubushakashatsi ku rwego mpuzamahanga bugaragaza ko abana ari bo bakunze guhura n’imbwa kurusha abandi, ari na yo mpamvu RAWO ibigisha uko bagomba kuyegera, kwirinda kuyisagararira no kuyifata neza, kandi igihe babonye iyatawe bakayitaho bayiha amazi n’ibyo kurya.

Nubwo hari imbogamizi zirimo bamwe mu babyeyi badashyigikira abana mu masomo ahubwo bakabashishikariza imirimo yo mu rugo, ubuyobozi bw’amashuri n’Akarere ka Musanze bwemeza ko ubufatanye bugiye kongerwa kugira ngo iki kibazo gikemuke.

Ibikorwa bya RAWO bigaragaza ko Humane Education ari imwe mu nzira zikomeye zo kubaka ejo hazaza harambye, kuko abana bigishwa kubungabunga inyamaswa bakura bafite ubumenyi, indangagaciro n’ubushobozi bizabafasha kuba abarinzi b’ibidukikije, abakozi b’ubukerarugendo n’abayobozi beza b’ejo hazaza.

Ibi ni intambwe ikomeye izafasha Akarere ka Musanze n’Intara y’Amajyaruguru gukomeza kuba igicumbi cy’ubukerarugendo burambye, bushingiye ku kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima no guteza imbere imibereho myiza y’abaturage.

Stella Fideline NIYONKURU yavuze ko agiye kurushaho kwegera aba bana kugira ngo abafashe kwihugura mu Cyongereza
Dr Masengesho Jean Claude agaragaza ko kwita ku nyamaswa bifasha n’imibereho myiza y’abantu ubwabo
Baturutse mu bigo 8 bagera kuri 20 nibo bitabiriye iki gikorwa
Abagize komite ya Rwanda Animal Welfare Organization
Abana bata ishuri bagaragajwe nk’imbogamizi ariko bameza ko RAWO irikugura uruhare mu kubikemura

Greenafrica.rw

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *