AmakuruUbuhinzi

Muhinzi mworozi, dore impamvu ugomba kugaburira amatungo yawe umucaca

Ubworozi bw’amatungo busaba kwitabwaho mu buryo butandukanye, ariko imirire ni kimwe mu bintu by’ingenzi bigena umusaruro w’amatungo. Umucaca, kimwe n’ubundi bwatsi bwifashishwa mu kugaburira amatungo, ushobora kugira uruhare rukomeye mu kongera umusaruro w’amata n’inyama, gufasha amatungo gukura neza no kugabanya amafaranga akoreshwa mu kugura ibiryo.

Ubwatsi ni ingenzi cyane ku matungo arimo inka, ihene n’intama, kuko bifasha igogorwa ry’ibiryo kandi bikaba isoko y’ingufu n’intungamubiri zitandukanye. Ku borozi bakora ubworozi bwa kijyambere, cyane cyane ubw’inka zitagaburirwa mu nzuri ahubwo zizanirwa ubwatsi mu biraro, guhinga ubwatsi hafi y’urugo ni bumwe mu buryo bwo koroshya kubona ibiryo by’amatungo.

Ubushakashatsi bwakozwe n’abashakashatsi bo mu Rwanda ku bwiza bw’ibiryo by’amatungo y’inka zitanga amata mu Ntara y’Amajyaruguru, bwasanze ubwatsi buhingwa n’ibindi biribwa bikomoka ku bihingwa biri mu byo aborozi bakoresha. Abashakashatsi bagaragaje ko kunoza imicungire y’ubwatsi no kubuvanga n’ibindi biribwa bifite intungamubiri bishobora gufasha kongera umusaruro w’amatungo.

1. Bufasha kongera umusaruro w’amata n’inyama

Amatungo agaburirwa neza agira amahirwe yo gutanga umusaruro mwiza kurusha agaburirwa nabi. Ubwatsi ni ingenzi mu mirire y’amatungo y’ibyatsi kuko butanga ibifasha igogorwa ry’ibiryo no gukomeza imikorere myiza y’umubiri.

Ku nka zitanga amata, kubona ubwatsi bufite intungamubiri zihagije, buvanze n’ibindi biribwa bikwiye, bifasha mu kuzamura umusaruro w’amata. Ku matungo yororerwa inyama na byo, imirire myiza ifasha gukura neza.

2. Bugabanya ikiguzi cy’ibiryo by’amatungo

Guhinga ubwatsi ku butaka bw’umworozi bishobora kumufasha kugabanya amafaranga yakoreshaga agura ibiryo by’amatungo.

Aho guhora ashakisha ubwatsi cyangwa akabugura ku bandi, ashobora kubuhinga hafi y’urugo, akabukata uko amatungo abukeneye. Ibi birushaho kugira akamaro ku borozi bakora ubworozi bwo mu biraro buzwi nka zero grazing.

Ubushakashatsi bwakozwe mu Rwanda bugaragaza ko ubwatsi bwa Napier ari bumwe mu bwatsi bukoreshwa cyane mu kugaburira inka zororerwa mu biraro, bitewe n’uko bushobora gutanga ubwatsi bwinshi kandi bugasarurwa inshuro zitandukanye.

3. Bufasha amatungo kubona intungamubiri zikenewe

Ubwatsi burimo ibinyabutabire n’intungamubiri zitandukanye, birimo ibifasha igogorwa n’ibindi bitanga ingufu. Gusa intungamubiri ziboneka mu bwatsi ziterwa n’ubwoko bwabwo, ubutaka bwahinzweho n’igihe bwasaruriwe.

Ubushakashatsi bwasohotse mu kinyamakuru Tropical Animal Health and Production mu 2025, bugaragaza ko ubwiza bw’ibiryo by’amatungo mu Ntara y’Amajyaruguru y’u Rwanda butandukanye bitewe n’ubwoko bw’ibiryo n’uburyo byacungiwe.

Abashakashatsi bagaragaje ko ubwatsi bukiri buto, butarakura cyane, bushobora kugira intungamubiri nyinshi kandi bukoroha kugogorwa kurusha ubwamaze gukura cyane.

4. Bufasha umworozi kwitegura ibihe by’izuba

Guhinga ubwatsi no kububika neza ni bumwe mu buryo bwafasha umworozi kwitegura ibihe ubwatsi buboneka ari buke.

Umworozi ashobora guhunika ubwatsi abwumishije cyangwa akabubika mu buryo bwa silage, kugira ngo azabukoreshe mu bihe by’izuba cyangwa igihe ubwatsi bushya butaboneka.

Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi ishimangira ko aborozi bakwiye kwita ku guhinga, gutubura no guhunika ubwatsi kugira ngo amatungo atazabura ibiryo mu bihe bitandukanye by’ikirere.

5. Bufasha guteza imbere ubworozi burambye

Guhinga ubwatsi bw’amatungo bifasha umworozi kugira ibiryo byizewe kandi bikagabanya igitutu cyo gushakira amatungo ubwatsi ahandi.

Ubwoko bumwe na bumwe bw’ubwatsi bushobora no gufasha kurwanya isuri, cyane cyane iyo buterwa ku miringoti no mu nkengero z’imirima. Ibi bifasha kurinda ubutaka no kubungabunga uburumbuke bwabwo.

Ibyo umworozi akwiye kwitaho

Nubwo ubwatsi ari ingenzi, si byiza gutekereza ko ubwatsi bwonyine buha amatungo intungamubiri zose akenera. Ni ngombwa kubuvanga n’ibindi biribwa bikwiye, birimo ubwatsi bw’ibinyamisogwe, ibisigazwa by’ibihingwa n’inyunganiramirire bitewe n’ubwoko bw’itungo n’umusaruro ryitezweho.

Nanone ni byiza kugaburira amatungo ubwatsi bwasaruwe igihe kitaragera gukura cyane, kuko uko bukura cyane niko fibre yiyongera, bigatuma igogorwa ryabwo rigorana kandi intungamubiri zikagabanuka.

Umworozi agomba kandi kwita ku mazi meza amatungo anywa buri gihe no kugisha inama abajyanama b’ubworozi ku bwoko bw’ubwatsi n’indyo iboneye.

Muri rusange, guhinga no kugaburira amatungo ubwatsi bwiza ni imwe mu nzira zafasha aborozi kongera umusaruro, kugabanya ikiguzi cy’ibiryo no guteza imbere ubworozi burambye.